I Krakowskie Spotkania Młodych Politologów
Kraków, 20-21 października 2008, Akademia Pedagogiczna im. KEN

Kwestie narodowościowe w świetle procesów integracyjnych w Europie

Celem konferencji jest dyskusja na temat zmian w postrzeganiu kwestii narodowościowych w perspektywie obecnych oraz przyszłych tendencji integracyjnych w Europie – zarówno na obszarze dzisiejszej Unii Europejskiej, jak i poza jej granicami.

Proponowane panele dyskusyjne wraz z zakresem zagadnień:

1. Racjonalność konfliktów narodowościowych w integrującej się Europie
Sens podziałów narodowych oraz znaczenie konfliktów narodowościowych i etnicznych w sytuacji, gdy granice – wskutek integracji – stają się coraz bardziej umowne. Czy funkcjonowanie w jednoczącym się organizmie stawia te kwestie w nowej perspektywie? Jaki wpływ ma fakt zmiany perspektywy z narodowej na europejską na takie konflikty, jak północnoirlandzki czy w Kraju Basków? Czy instytucjonalizacja międzynarodowych powiązań państw Europy Środkowej, Wschodniej oraz Południowej sprzyja rozwiązywaniu konfliktów etnicznych, czy też stwarza nowe bariery w ich rozwiązaniu? Dlaczego perspektywa integracji jest w stanie sprawić, że w niektórych państwach wprowadza się przepisy dotyczące ochrony praw mniejszości, dążąc w ten sposób do pokojowego rozwiązania sporów, natomiast w innych wszelkie próby wpływania organizacji międzynarodowych na poprawę sytuacji mniejszości traktuje się jako pozbawioną legitymizacji ingerencję w suwerenność państwa?

2. Czy jesteśmy przygotowani na wielokulturowość?
Europejska historia ma do zaoferowania wiele rozwiązań w zakresie rozwiązywania konfliktów narodowościowych. Czy poprawne politycznie dążenie do współistnienia narodów za wszelką cenę – obserwowane nie tylko na przykładzie Europy, ale i w społeczeństwach postkonfliktowych na innych kontynentach – zawsze jest najlepszym rozwiązaniem? Czy Europa powinna kontynuować politykę wielokulturowości – czy nie osłabia ona naszej tożsamości, która potrzebna jest w sytuacji dialogu z innymi kulturami? Do jakiego stopnia państwo powinno ingerować w sprawy kulturowe – zarówno wtedy, gdy stymuluje ono budowę społeczeństwa wielokulturowego, jak i gdy wspiera narodowe tradycje?
Granice tolerancji – jak dalece możemy tolerować pewne tradycje funkcjonujące w społecznościach imigranckich i niezgodne z europejskim pojmowaniem praw człowieka (najbardziej drastycznym przykładem są honorowe zabójstwa, a w Polsce zmuszanie nieletnich kobiet do małżeństwa powszechne w społecznościach romskich)? Czy pogląd o uniwersalnym charakterze praw człowieka jest uzasadniony, czy to jedynie wymysł zachodniej cywilizacji wynikający z jej dorobku kulturowego oraz historii, nieadekwatny do realiów i tradycji innych kręgów cywilizacyjnych?

3. Granice integracji
Czy prawdziwy jest wniosek, że europejskie rządy forsujące idee integracji na poziomie głębszym niż wspólny rynek paradoksalnie doprowadzają do pogłębienia różnic interesów pomiędzy poszczególnymi członkami wspólnoty? Zamiast pozostawać tylko na poziomie wspólnego organizmu gospodarczego i strzec praw wolnej konkurencji forsują model, który niejako wymusza bardziej zdecydowaną walkę o narodowe interesy, by uzyskać jak najwięcej profitów z „europejskiej redystrybucji”.
Czy wspólna europejska polityka zagraniczna jest kwestią najbliższej przyszłości czy mrzonką bez szans realizacji ze względu na rozbieżne interesy? Czy Europa posiada wspólne interesy? Czy – jeśli polityka europejska zmaterializuje się – nadal będzie ona „wspólna” czy też stanie się wyrazem dominacji najsilniejszych członków? Jaki model dystrybucji władzy w najpełniejszy sposób wyrażał będzie dążenia poszczególnych społeczeństw?

4. Konstrukcja i dekonstrukcja tożsamości narodowej
Czy, zakładając, że ludy XIX-wiecznej Europy „wymyśliły” swoje narody (imagined communities wedle Benedicta Andersona), obecnie dokonuje się proces odwrotny – proces dekonstrukcji tożsamości narodowej? Czy jest on stymulowany oddolnie czy jest efektem świadomej polityki i następstwem tezy, że koncepcja narodów i państw narodowych doprowadziły do dwóch wojen światowych? Czy możemy mówić o równoczesnej konstrukcji tożsamości europejskiej – wobec tego gdzie jest w niej miejsce dla społeczności imigrantów? Czy polityka wielokulturowości jest wyrazem dążenia do „rozmycia” tożsamości narodowych czy – przeciwnie – zmierza do ich wzmocnienia, ale w „nowoczesnej”, tolerancyjnej formie? Czy istnieją różnice w postrzeganiu tych kwestii w krajach „starej Unii” i Europy Środkowo-Wschodniej?    

Opieka naukowa: prof. dr hab. Michał Śliwa

Koncepcja merytoryczna: mgr Rafał Kopeć, mgr Łukasz Grzesiczak, mgr Dominika Mikucka-Wójtowicz, mgr Przemysław Mazur, studenci I roku studiów doktoranckich w zakresie nauk o polityce, Akademia Pedagogiczna im. KEN w Krakowie